Evvel Taam
Bardaktan
Sofrayı Kuranlar
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ
Büyüteç
Sofradan

🍺 Anadolu'nun kraft bira kültürünün izinde

Doğduğu topraklarda bir yabancının öyküsü. Bu hafta apéro'da: Anadolu'da yazılan kraft bira kültürünün dününü, bugünü ve yarınını konuşuyoruz. Fikir, sanat ve zanaatin birleşimindeki incelikler işin ustasından.
21 Haziran - The Irish Spirit - apéro
The Irish Spirit ile birlikte

İrlanda’nın renkli festivallerini The Irish Spirit’le keşfediyoruz

Kuzeybatı Avrupa’daki renkli evreninden tüm dünyayı neşeli kimliğiyle selamlayan İrlanda, en çok St. Patrick günüyle tanınsa da dünyanın dört bir yanından gelen insanları kucakladığı pek çok farklı festivale ev sahipliği yapıyor.

Daha fazlasını öğren →

Fotoğraf: Deniz Sabuncu

Fotoğraf: Deniz Sabuncu

1930’ların İstanbul’u. Bir arada yaşama kültürünün oluşup geliştiği dönemler. Buna olanak tanıyan, şehrin göbeğinde kurulu, yemyeşil bira bahçeleri. Her yaştan insanın iki dirhem bir çekirdek hazırlanıp gittiği, ahşap masalara kurulup sipariş ettikleri bira fıçılarına muslukları kendilerinin yerleştirdiği, elden ele yemeklerin paylaşıldığı Feriköy’deki Bomonti Bira Bahçesi.

2020’lerin İstanbul’u. Birahane Sokak’ta, semte adını veren ve dün edinilen şehrin sosyal hayatının merkezi misyonuna bugün mutfak ve kültür deneyimlerini de dâhil ederek varlığını sürdüren, Tarihi Bomonti Bira Fabrikası. Çok katlı bira bahçelerinde yerel biraların içildiği o günlerin hatırasının devamında, Bomonti kardeşlerin bi’ nevi manevi halefleri sayılabilecek iki bira ustası: Philip (John Green) ve Güray (Kurnaz). 

Bomonti kardeşlerden Güray ve Philip'e


İstanbul bira sahnesinin değişmeyen merkezinde, Mezopotamya’da doğup Batı ve Kuzey Avrupa’ya uzanan öykünün en başını yakalıyor, ilk bira tesisi Göbeklitepe’ye iniyoruz. Anadolu’da yazılan kraft bira kültürünün dününü, bugününü ve yarınını masaya yatırıyoruz. Kral Midas’ın izinde “olmayan geleneği, derin tarihi” keşfediyoruz. Biranın zanaatinin inceliklerinde detayları kurcalıyoruz. 

Lezzetin ardındaki bilim ve sanatın peşine düşen Philip, biranın ustalığını aktarıyor. Güray’ın anlattıklarına kulak kabartıyor ve biranın doğduğu topraklardaki varlığının bugünkü yerini sorguluyoruz. Bu hafta sofra-i işarda:

  • Evvel Taam: Birfan (İsim)
  • Bardaktan: Bir Köln klâsiği: Kölsch
  • Sofrayı Kuranlar: Güray Kurnaz'la: Dünden bugüne Anadolu’dan İstanbul’a bira sahnesi
  • Büyüteç: Philip Green'le: Bilim ve sanatın birleşimi kraft bira
  • Sofradan: Bira yancıları: Damak temizliği mi kültürel bağ mı?

Not: Bu sayıda yer alan hiçbir üreticiyle ticari bir bağımız olmadığını ve sayının reklam amacı gütmediğini belirtmek isteriz. Bu arada, 18 yaşından büyük bireylerin damak tadına uygundur.

"İyi bir bira sadece bir yudumla değerlendirilebilir ancak tamamen emin olmak daha iyidir."

Reyhan

apéro

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

Evvel Taam

Birfan (İsim)

Yazar: Hazal Yılmaz

Bira kültürünü, tarihini bilen, arkadaş ortamlarında aktaran.

“ Brüksel’e gidip geldiğinde beri birfan kesildi başımıza.”

Onun için seyyâh akademisyen de diyebiliriz. Sadece öğrenmekle, araştırmakla kalmaz, yerinde test etmeyi, bildiklerini taşımayı, uygulamayı sever. Bloody Marry’nin içine koyduğu Guiness (İngiltere), Lager’in içine atılıp fondip yapılan bir şat Jagermeister (Çekya), Belçika’dan getirdiği rahipler tarafından mayalanan Trappist Westvleteren, Feierabendbier yazılı altlıklar (Almanca: işten sonra içilen bira); küçük ve kısa bardaklardan yudumlanan pirinç bazlı Sapporo, Kirin ve Asahi (Japonya) koleksiyonundaki halka açık parçalardır. Ona hediye alamazsınız, en doğrusu evde, buzlukta bardak bulundurmaktır.

Bardaktan

Bir Köln klâsiği: Kölsch

İngiltere'nin Pale Ale'ine Almanya'nın yanıtı. Benzersiz tarzıyla bardakta: Kölsch

Bir Köln klâsiği: Kölsch

Nerede? Torch Brewery, Tarihi Bomonti Bira Fabrikası, Birahane Sk. No: 1/D, 34381 Şişli/İstanbul

Ne zamandan beri? 2016

Bira ustaları: Philip John Green & Güray Kurnaz

Neden burası? İsveçli Bomonti Kardeşler’den miras; İstanbul bira sahnesinin değişmeyen merkezi.

Neden buranın Kölsch’ü? Azmin zaferi, 130 yılın hayali. Türkiye’nin, Meininger’s International Craft Beer Award’dan altın madalyayla dönen ilk kraft birası; Philip’in favorisi.

17. yüzyıldan kalma Köln biracılık geleneğine dayanan ve kendine has usulüyle klâsikleşen Kölsch'ün İstanbul versiyonu. Almanya'dan özel olarak getirtilen maya hücresi çoğaltılıyor. Elde edilen bira mayasının malzemeyi hızlı bir şekilde biraya dönüştürüp nihai ürüne meyvemsi aromalar kazandıran yapısıyla Kölsch'ün İstanbullu hâli ortaya çıkıyor.

Philip, teknik olarak iyi bir şekilde uygulamanın zorluğundan bahsettiği Kölsch hakkında şunları paylaşıyor: "Mayanın yönettiği bira da denebilir. Rahat içimli bu birada, hafif narenciye notaları ve net bir malt arka planı hissediliyor."

Editörün notu: Almanya'nın geleneksel biracılığının mirası Kölsch hem bağlı olduğu Alman Saflık Yasası'yla hem de AB sınırları içinde geçerli coğrafi işaret PGI'la sıkı bir koruma altında. 

Hikâyeyi paylaşmak için:
Sofrayı Kuranlar

Dünden bugüne Anadolu’dan İstanbul’a bira sahnesi

İlk bira nerede ve ne zaman üretildi? Anadolu hangi alkollü içeceğin anavatanı? Yerel kraft biraların ilhamı nereden? Güray Kurnaz bu meraka nasıl düştü?

 Dünden bugüne Anadolu’dan İstanbul’a bira sahnesi

Fotoğraflar: Deniz Sabuncu

Bundan birkaç sene evvel, kapı kapıyı açıp da birfan Güray’la yollarımız kesiştiğinde yeme içme dünyasına duyduğumuz ortak merak ve ilginin getirdiği tanıdıklık ve bunun verdiği rahatlıkla aramızda çok hızlı bir bağ kuruldu. Tabii o zamanlar kurulan bu bağın bana biraya dair en derin ve ulaşılmaz bilgileri sunacak bir arkadaşlığın başlangıcı olacağından bi’ haberdim.

Koç Üniversitesi İşletme mezunu Güray, lisansı bitirir bitirmez Slow Food Üniversitesi olarak da bilinen İtalya’daki University of Gastronomic Sciences’da Yemek Kültürü ve İletişimi Bölümü’nde yüksek lisansını tamamlıyor. Bundan birkaç yıl sonra çok sevdiği birayla kurduğu ilişkiyi zanaata götürmesine vesile adımlardan biri olarak ABD’de Siebel Institute of Technology’de tamamladığı eğitimle dünyanın en önemli biracılık diplomasına sahip Türkiye’deki tek kişi. Güray fikri, sanatı ve mayayı birleştirme öyküsüne onunla özdeşleşen, Türkiye’nin 7 bölgesinden 7 yerel ürünle lezzetlendirdiği birası 7 Bölge’yle başlıyor. 

Şerbetçi otu eklenmek üzere


Bugün ortaya çıkardığı artizan biralarından birinden bahsederken geçmişte Tekel’in Mediciyeköy’deki fabrikasında ürettiği Bindallı likörüne atıfta bulunuşuyla ilhamını bu toprakların dününde ve bugününde bulduğunu bildiğim bir isim Güray. Tam da bu sebeple sohbete Türkiye’nin birayla ilişkisinde geçmişe uzanarak başlıyoruz.

İlk bira üretim tesisi: Göbeklitepe

Bulunduğumuz mekânın atmosferinin de etkisiyle ülkedeki kayda değer bira fabrikaları ve bira üretim merkezlerini soruyorum. Güray söze “Bu topraklardaki ilk bira üretim tesisi olarak 12 bin yıllık tarihi olan Göbeklitepe söylenebilir.” diyerek başlıyor: “19. yüzyıla kadar da bir ‘proto-bira’ olarak bozanın çokça içildiğini görüyoruz. Osmanlı’daki günlük yaşamı en iyi anlatanlardan Evliya Çelebi ekşi boza ve bozahane kültürü üzerine yazılarında birçok detay veriyor. Bu detaylar bize bira ve birahane kültürüne bir paralellik çizebilme imkânı sağlıyor. Bozahanelerde ciğer, yürek gibi yemeklerle servis edildiğini söylediği bozanın bugün bizim bildiğimiz anlamıyla boza olmadığı aşikâr.”

Türkiye’nin Avrupa’dan gelen ithal birayla tanışması 19. yüzyıla dayanıyor. Profesyonel anlamdaki ilk üretimse 1890 yılında, bugün de içinde olduğumuz, Bomonti’deki bira fabrikasıyla başlıyor. 1908 yılına kadar sadece “ale” türü biralar yapılan bu fabrikada bugünkü ana akım biralara karşılık gelen “lager” bira üretimi o tarihlerde hayatlarımıza dâhil olan soğutma teknolojisiyle mümkün kılınıyor. 1990’lara kadar endüstriyel bira üretiminin devam ettiği Türkiye biracılığının manevi merkezi bu mekân, 2015’ten beri de kraft bira üretimine ev sahipliği yapıyor.

Ustanın elinden artizan bira, Honey Pepper Ale


Beyaz, Sarı, Siyah, Salon ve Salvator

Güray Türkiye’deki ilk kraft bira üretim yeri olarak Atatürk’ün 1934’te Orman Çiftliği’nde kurduğu bira fabrikasının gösterilebileceğini söylüyor: “Beyaz, Sarı, Siyah, Salon ve Salvator adlarını taşıyan 5 çeşit bira yapıldığını görülüyor. Tıpkı bizim de bugün yapmaya çalıştığımız gibi ürettikleriyle biranın sadece sarı renkli ve köpüklü bir içecek olmadığını; aksine biranın birçok boyutunun, tadının ve zevkinin olduğunu göstermeye çalışan bir yermiş. Bu bira tariflerinin ve tekniklerinin ilhamı da  fabrikanın kurulma aşamasında ülkemize davet edilen Alman ve Çek uzmanlar.” 

“Bira fabrikaları tasarlanırken, bugün yurtdışında da olduğu gibi, endüstriyel bir tesis olmanın yanı sıra sosyal buluşma alanları olarak da düşünüldüler.”

Fabrikalarla beraber üretilen biraların içildiği birahaneler ve bira bahçeleri kültürlerinin nerede, ne zaman ve nasıl oluştuğunu merak ediyorum. “Bomonti’deki ve Atatürk Orman Çiftliği’ndeki bira fabrikaları bünyelerinde kendi biergarten’larıyla birlikte kuruldular. Bu fabrikalar tasarlanırken, bugün yurtdışında da olduğu gibi, endüstriyel bir tesis olmanın yanı sıra sosyal buluşma alanları olarak da düşünüldüler.” diye açıklıyor Güray. Zaten Atatürk Orman Çiftliği’ndeki tesis kuruluş amaçları da hem Anadolu arpasının ıslahının gerçekleşmesi hem de yeni başkent Ankara’da vakit geçirilecek bir ortam armağan etmekti.

Bira servisi ya seramik tıpalı büyük şişelerde ya da bira bahçelerinin altındaki mahzenlerde saklanan ahşap fıçılarda yapılıyordu. Bu fıçılar masanın yanında bir iskemleye oturtulur, fıçıya musluk takılır ve çok ısınmadan tüketilirdi. Güray bu bilgilere bazı eklemelerde bulunuyor: “Bunun dışında kötü alışkanlıklar olarak daha hızlı sarhoş olabilmek için biraya votka eklemenin veya hiçbir işe yaramayan, Türkiye dışında da duymadığım, biraya kül atma eyleminin 1940’lardan beri yapıldığı biliniyor.”

Coğrafyanın kararı: Şarap mı bira mı?

Anadolu coğrafyası için sıklıkla kullanılan “şarabın doğduğu topraklar” tanımına atfen, ilk alkollü içeceklerinden biranın aynı nebzede sahiplenilmediğini söyleyebiliriz. Güray bu durumu şöyle açıklıyor: “Türkiye coğrafi özellikleri sebebiyle her zaman şarap üretimi için verimli oldu. Her ne kadar tahılın ve biranın doğduğu yer olsa da iklim olarak şarap-bira çizgisinin güneyinde kaldığı için tarih boyunca şarap üretimi ve dolayısıyla da tüketimi tercih edilmiş.” Biranın konuya dâhil edilmesiyse üretimi için gerekli endüstriyel dönüşümün tamamlanmasıyla gerçekleşiyor: “‘Sessionable’ bir alkollü içecek olan bira zamanla çok sevilmiş ve benimsenmiş. Günümüzün bütün olumsuz koşullarına rağmen Türkiye’de yılda 1 milyar litreye yakın bira tüketilmesi de bunun göstergesi niteliğinde.”

“Profesyonel biracılık geldiğinde de bira çağdaşlığın simgesine dönüştü. İstiklal Caddesi’ndeki Yanni’nin Viyana Birahanesi gibi elit ve batılı birahaneler yerleşik meyhane kültürüne bir alternatif sağladı.”

Zor koşullar sadece bugün değil hep vardı. Tarih boyunca siyasi ve kültürel faktörlerin İstanbul’daki bira üretimine ve tüketimine etkileri hep gözlenmiş: “IV. Murat döneminde gelen alkol yasaklarında içmek serbest fakat sarhoş olmak yasaktı. O günlerde dahi ekşi boza hep bir kaçamak oldu. Profesyonel biracılık geldiğinde de bira çağdaşlığın simgesine dönüştü. İstiklal Caddesi’ndeki Yanni’nin Viyana Birahanesi gibi elit ve batılı birahaneler yerleşik meyhane kültürüne bir alternatif sağladı.”

Fıçıdan musluğa, en taze hâliyle


Kamu spotundan reklam yasaklarına

Bugün alkollü içeceklerin tanıtım ve reklamları yasaklıyken geçmişte bira üretiminin Tekel kontrolünde olduğu dönemde, devletin halkın bira içmesi konusunda olumlu propaganda yaptığı görülüyor. 

“Bira o günden beri gitgide halkın gözünden daha fazla saklanmaya çalışılıyor; doğduğu topraklardaki varlığı günde güne daha da ayıplanıyor.”

Peki otorite ve toplumun alkollü içeceklerle ilişkisini bugünkü çerçeveye taşıyan kırılma anı ne zaman ve nasıl yaşandı?: “Biradan bu kadar uzaklaştırıldığımız bugünün temelleri 1984’te atılıyor. Biraz muhafazakâr kaygılar biraz da meşrubat şirketlerinin baskısıyla biranın alkollü içecek sayılması kararı alınıyor ve bira satışı ruhsata bağlanıyor. Daha öncesinde su gibi, her yerde bulunabilen bira, satışın büyük kısmının yapıldığı çay bahçelerine ve kahvehanelere veda ediyor. Bira o günden beri gitgide halkın gözünden daha fazla saklanmaya çalışılıyor; doğduğu topraklardaki varlığı günde güne daha da ayıplanıyor.”

Ankara’dan ABD’ye, Kral Midas’ın izinde

Türkiye’yle biranın ilişkisi bu denli maziye dayanırken; tarihsel sürece baktığımızda belli dönemlerde çeşitli sebeplerle sürekli sendeleme hâlinde olduğunu söyleyebiliriz. Her halükârda üretimin devam ettiğini de göz önünde bulundurarak Türkiye’de üretilmiş geleneksel bira çeşitlerinden bahsedip bahsedemeyeceğimizi Güray anlatıyor: “Türkiye’de Avrupa’daki gibi bir geleneksel bira üretiminden bahsetmek çok kolay değil. 1908 sonrasında Türk biracılığına bugünkü ana akım biralar gibi tek boyutlu Lager’ler hâkimdi. Bunun öncesinde Türkiye’ye has bir bira çeşidi olarak tatlı, ekşi ve afyonlu bozalar söylenebilir.”

“Belki geleneğimiz yok ama derin bir tarihimiz var ve şimdilik başkaları tarafından değerlendiriliyor."

Güray devamında enteresan bir örnekten bahsediyor. 2700 yıl öncesinden, yine bu coğrafyaya ait Ankara birasından da bahsetmemiz gerektiğini vurguluyor. Yapılan araştırmalar sonucu Kral Midas’ın Ankara’daki tümülüsündeki bir kapta ballı, safranlı ve muskat üzümlü bir bira kalıntısı bulunuyor. Bulunan bu birayı ABD’de Dogfish Head adlı bir üretici “Midas Touch” ismiyle yeniden canlandırıyor ve bugün ABD’deki tarihî biralar kategorisinin en popüler birası: “Belki geleneğimiz yok ama derin bir tarihimiz var ve şimdilik başkaları tarafından değerlendiriliyor."

Biranın ufuk açan dünyasında

Biranın doğduğu coğrafyadan modernleşen tekniklere ve kraft biracılığa İstanbul’un bira sahnesini konuştuğumuz sohbetimizde Güray’a dünden bugüne yeme içme kültüründe biranın yaşadığı değişimleri ve bizdeki yansımalarını soruyorum: “Biranın tatsız aromasız bir sarı soda değil de her türlü zevke hitap edebilen ve zevke dair yeni ufuklar açan kocaman bir dünya olduğunu fark eden bütün toplumlarda artık tercihler değişiyor. 80’lerde ABD’de başlayan kraft bira rüzgarı şimdilerde tüm dünyada esiyor. Türkiye’de de önce ithal biralarla başlayan birada tat ve aroma keşfi son yıllarda daha taze ve kaliteli yerel örneklerin üretilmeye başlamasıyla daha da kolaylaştı.”

“Türkiye kraft birasını yaşatan mekanların varlığı, içinde bulunduğumuz dönüşümün ve devrimin en iyi göstergesi; biranın yakın gelecekte bize yaşatacağı tecrübelerin en güzel habercisi.”

Güray burada vergi yüküne değiniyor; her alanda maruz kalınan ekonomik sıkıntılarla beraber alkollü içeceklere yüklenen ekstra veri yükümlülükleri kraft biranın daha geniş kitlelere yayılmasındaki en büyük engellerden biri olduğunu söylüyor. Fakat Türkiye biracılığına dair duyduğu olumlu hislerini paylaşmaktan da geri durmuyor: “Her türlü olumsuzluğa rağmen The Populist, Bosphorus Brewing Company ve Sanayi 1-A gibi Türk kraft birasını yaşatan mekanların varlığı, içinde bulunduğumuz dönüşümün ve devrimin en iyi göstergesi; biranın yakın gelecekte bize yaşatacağı tecrübelerin en güzel habercisi.”

Hikâyeyi paylaşmak için:
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ

İrlanda’nın renkli festivallerini The Irish Spirit’le keşfediyoruz


Kuzeybatı Avrupa’daki renkli evreninden tüm dünyayı neşeli kimliğiyle selamlayan İrlanda, en çok St. Patrick günüyle tanınsa da dünyanın dört bir yanından gelen insanları kucakladığı pek çok farklı festivale ev sahipliği yapıyor.

Yaza henüz giriş yapmışken The Irish Spirit, apéro okurlarını İrlanda’da gerçekleşecek renkli mi renkli festivalleri tanımaya davet ediyor. 

  • Big Grill Festivali: Ünlü barbekü şeflerinin yanı sıra 20 binden fazla ziyaretçinin katıldığı festival, Avrupa’nın en büyük barbekü festivali olma özelliğine sahip. Özellikle İrlanda ve Birleşik Krallık’tan restoranların stant açtığı festivalde, barbeküde hazırlanan leziz tatları keşfederken büyülü İrlanda viskisinin de keyfine varılıyor. Gastronomi tutkunlarını bir araya getiren bu festivalde tek kural ise yiyeceklerin gaz ve elektrik yerine kömür ve odun kullanılarak pişirilmesi. 
  • The Beatyard: Avrupa’nın en tanınan müzik festivallerine alternatif bir seçenek sunan The Beatyard, her yıl ağustos ayının ilk haftasında Dublin’in biraz uzağındaki Dún Laoghaire’de düzenleniyor. Bu yılın programında bizi heyecanlandıran isimler arasında Groove Armada, Jungle, Mount Kimbie, Krystal Klear ve SG Lewis var.
  • Fleadh Cheoil: İrlanda’nın geleneksel ezgilerini dinlemek ve bu esnada İrlanda’nın nefis viskilerinin tadına varmak için en doğru adres olan Fleadh Cheoil, 60 yılı aşkın tarihiyle köklü bir festival. İrlanda geleneksel müziğini yaşatmak ve geliştirmek için düzenlenen festival, en önemli müzik gruplarının yanı sıra gelecek vadeden gruplara da sahnesinde yer veriyor.
  • Kilkenny Sanat Festivali: Festival 1974'teki kuruluşundan bu yana İrlanda'nın Orta Çağ kentinde dünyanın en iyi müzisyenlerini, sanatçılarını ve yazarlarını bir araya getiriyor. Her ağustos ayında on gün boyunca kiliseler, kale, sokaklar ve parklar izleyiciler ve sanatçılar için büyülü bir ortam sunuyor.
  • Puck Fair: İrlanda’nın köklü bir geleneği olan ve her yıl 10-12 Ağustos tarihleri arasında kutlanan Puck Fair’in ilk gününde, dağdan bir keçi şehre getirilip taç takılarak “Puck Kralı” ilan ediliyor. Keçi, festivalin son günü dağa geri götürülmek üzere üç gün boyunca şehirde konaklarken şenlikler yapılıyor ve İrlanda’nın tüm barları sabah 3’e kadar açık kalıyor. 

İrlanda ruhunu sadece festivallerde değil her an hissetmek için The Irish Spirit’i takip edebilirsiniz.

Büyüteç

Bilim ve sanatın birleşimi kraft bira

İncelikli bir karmaşıklığın detayları Philip Green’le: konuşuluyor: Teknoloji, keşif, iklim ve ustalığa dair.

Bilim ve sanatın birleşimi kraft bira

Fotoğraflar: Deniz Sabuncu

ABD’de yaşadığı dönemde henüz bira satın alabileceği yasal yaş sınırında olmamasına rağmen biranın içeriğindeki malzemeleri almasında herhangi bir engel olmadığını öğrenince ilk işi bu malzemeleri sipariş edip evde kendi birasını yapmak oluyor. 

 Ürettiği az miktardaki ilk biranın, bira üretimi hakkında çok daha fazlasını öğrenmek istediğini anlamasına yeterli olunca bu farkındalığı: “Tadı asla iyi değildi fakat her halükârda bu lezzete yol açan bilim ve sanatın birleşimi hemen ilgimi çekti. 1 yıldan az bir zaman sonra da yaşadığım kasabadaki sınırlı seçeneklerden biri olan People’s’ta fıçıları temizlerken buldum kendimi.” sözleriyle anlatıyor. 

Evvet, tanıştıralım: Philip Green. Purdue Üniversitesi, Kimya Mühendisliği Bölümü mezunu Philip, 10 yılı aşkın süredir bira üretimi ve detaylarıyla yakın temasta. Biranın Anadolu coğrafyasındaki tarihinden ve hâllerinden bahsettikten sonra konunun biraz daha küresel tarafını konuşmak, teknik ve malzeme ilişkisini anlamak üzere bu defa sorularımızı Philip’e yöneltiyoruz.

Yenilik, teknoloji, keşif

El yapımı biraya ve bilime olan tutkusuyla kalite bira üretimine olan ilgisi her geçen gün artan Philip’in zamanla kişiselleşen bira yapma becerisine değinmeden evvel bira ve soğutma teknolojisi ilişkisine dair görüşlerini alıyoruz: “Biracılık teknolojileri içinde başlı başına en önemli yenilik; soğutucuların keşfi. Soğutma teknolojisi bira hammaddelerinin depolanması ve biranın raf ömrünün uzamasını sağlamak dışında, fermantasyon ve olgunlaşma süreçlerinin tamamını denetlenebilir hâle getirdi. Biradaki tat gelişimi üzerinde büyük etkisi olan ve çeşitli sıcaklık aralıklarında çalışan maya hücreleri farklı derecelerdeki soğutmayla kontrol edilebiliyor.”

“Biracılık teknolojileri içinde başlı başına en önemli yenilik; soğutucuların keşfi.”

Soğutma teknolojisindeki gelişmeler sayesinde fermantasyon ve olgunlaşma tanklarının ısılarının düzenlenmesini sağlayan soğutma sıvıları; optimum zamanlamayla tüm fermantasyon ve olgunlaşma sürecinde kontrolün ele alınmasını sağladı. Maya davranışının izlenebilir hâle gelmesiyle bira kalitesi gelişirken çeşitlilik arttı ve üretim süreleri düştü.

Soğutma teknolojileri harici bira üretimi üzerinde önemli etkileri olan başka teknolojik gelişmeler olup olmadığını merak ediyorum. Philip biracılığı etkileyen ikinci önemli gelişme olarak pompaların icadını sayabileceğimizi söylüyor: “Modern pompalar, sıvıların farklı basınçlarda bira fabrikalarında ve bira atölyelerinde transfer edilmesine olanak sağladı. Bu teknoloji, geleneksel yerçekimiyle çalışan bira üretim tesislerinin yapısını değiştirdi ve biraların üretim alanı içinde uzun mesafelerde hareket edebilmesine olanak sağladı. Özellikle temizliğin yüksek basınçlı dolaşımla hatlarda ideal mekanik temizlik işlemi yapılabildi ve hijyen standartları arttı. Bu teknoloji sayesinde temizlik sıvıları, bira, soğutma suları gibi tüm sıvılar bira üretim hatları boyunca pompalanabilir hâle geldi.”

Filtreleme aşamasının detaylarında


“Ne yazık ki giderek artan kuraklık dünyanın bazı bölgelerinde hem şerbetçi otu hem malt hasadı sırasında düşük rekolteye neden olabiliyor.”

Bira, coğrafya, iklim ilişkisi üzerine

Philip biranın dört ana hammaddesi malt, şerbetçi otu, su ve mayanın hepsinin taze hâlinin küresel olarak temin edilebildiğinden fakat hepsinin farklı kalite özellikleri olduğundan bahsediyor: “Hammaddelerin yaşları, yetiştiği toprak, iklim ve coğrafya gibi faktörlerden oluşan çevresel koşullar, ürün çeşidi ve kullanım şekli ortaya çıkan biranın tat ve aroma profilini belirgin ölçüde etkiler. Ne yazık ki giderek artan kuraklık dünyanın bazı bölgelerinde hem şerbetçi otu hem malt hasadı sırasında düşük rekolteye neden olabiliyor. Bu durum yeni hammadde alternatifleri yaratmak için ekstra işlemler uygulamayı ve bazen kaliteden fedakarlık yapılmasını gerektirebiliyor. Biranın fiyatı, kaliteli malzeme kullanımına ilişkin bir gösterge olarak ele alınabilir.”

Philip Yeni Zelanda ve yetiştirdikleri şerbetçi otlarının tropikal aroma profilinden örnekle, küresel ölçekte, biraya yönelik hammadde yetiştirme konusundaki çeşitliliğe değiniyor: “Dünyada birçok ülke ve bölge, bulundukları coğrafyanın sunduğu iklim, toprak yapısı gibi faktörlerle oldukça çeşitli aromalar yaratarak küresel anlamda önemli üretim alanları hâline geldiler.” Artık küresel olarak temin edilebilen şerbetçi otu satın alırken dikkat edilmesi gerekenlerin bölge, yıl ve kalite analizi olduğunu belirtiyor. Philip’in anlattıklarına göre birayı koruyan ve aroma katan şerbetçiotu, üretildiği bölgeye ve işlenme yöntemine bağlı olarak lezzet, acılık ve kalitede değişiklikler gösterebiliyor.

“İyi kalitede bira için her zaman yüksek kaliteli malt tercih edilir fakat doğru teknik ve ekipmanla düşük kaliteli malttan da iyi bir bira yapılabilir.”

Biranın alkolünü, rengini ve tadını veren diğer önemli hammadde; malt. Birada çoğunlukla arpa maltı tercih edilirken buğday ya da nadiren de olsa çavdar maltı da kullanılabilir. Günümüzde artık maltın kalite özellikleri yapılan analizlerle anlaşılabileceğini söyleyen Philip “İyi kalitede bira için her zaman yüksek kaliteli malt tercih edilir fakat doğru teknik ve ekipmanla düşük kaliteli malttan da iyi bir bira yapılabilir.” detayını da vurguluyor.

Yanıt gerçekten burger mi?


Birada zanaat: İncelikli bir karmaşıklık

Bira hakkında konuşurken Almanya’yla özdeşleşen kültürünü ve oradaki geleneksel tutumun yansımalarını es geçemeyiz. Kendisi Almanya’nın kaliteli bira üretimindeki güçlü geçmişinden bahsederek söze başlıyor: “Bira üretim teknikleri genellikle standartlaştırılırken  geleneksel bira atölyelerinin çoğu hâlâ tarihi ekipmanları kullanıyor. Fakat geleneksel Alman biraları üreten fakat ileri otomasyona sahip bir manastır bira atölyesi de gördüm. Bahsi geçen geleneksel bira türlerinden bazıları basit gibi görünse de aslında incelikli bir karmaşıklığa sahip ve üretim sırasında detaylara büyük özen gösterilmesi gerekiyor.”

“Güney Almanya’da Bavyera bölgesinde katı bira üretim kurallarına bağlı kalınırken, Almanya'nın kuzeyinde yakın zamanda ortaya çıkmaya başlayan ve hızla büyüyen bir kraft biracılık akımı görülüyor.”

Ben günümüz kraft dalgasının Almanya’nın bira konusundaki geleneksel tutumundan olumsuz etkileneceğini düşünürken Philip, mevcut kraft bira pazarına kıyasla çeşitlilikleri kısıtlı olmasına rağmen Almanya’nın kraft biracılıkta da öncü pozisyonda olduğu yönünde tam tersi bir görüş belirtiyor: “Güney Almanya’da Bavyera bölgesinde katı bira üretim kurallarına bağlı kalınırken, Almanya'nın kuzeyinde yakın zamanda ortaya çıkmaya başlayan ve hızla büyüyen bir kraft biracılık akımı görülüyor. Örneğin Berlin merkezli Berliner Weisse, en popüler ekşi bira türlerinden biri.”

Bira aromatik bir içecek midir?

Bira üretiminin yasal tarafında birayı lezzetlendirmek ve çeşitlendirmek için eklenen baharat, meyve veya otların bazı sınırlamalara tabi olmasının üretimlerini olumsuz etkilemediğini söyleyen Philip, genellikle mevsimin en taze meyvesini kullanmayı tercih ettiğini söyledikten sonra “Kişisel olarak herhangi bir biranın üzerine eklenen lezzetlerle birlikte ‘aromatik bir içecek’ değil öncelikle bir ‘bira’ olması gerektiğine inanıyorum.” diyor.

Torch, mevcut aromatik biraları Ginger Rye Pale Ale'den Mandarina Pale Ale'e kadar geniş bir yelpaze sunuyor. Philip, insanların geleneksel bira türlerini daha fazla içtikçe ürettikleri bira türleri arasında tüketicinin lezzet profilini anlayabildiklerini ve hangi meyve ve baharatlar eklenirse daha çok beğenileceğini tahmin edebildiklerini söylüyor: “Aromatik biralar, özellikle Türkiye'de, büyük bir geleceğe sahip.”

Kraftta bira ustasının rolü nedir, ne değildir?

Bira ustasının rolünün bira üretim atölyelerinin türleri ve büyüklüklerine göre değişeceğini belirten Philip’in gözünde bira ustası; usta öğretici ve sorunları çözen bir lider.

“Üretim, işgücü desteği ve sıkı çalışmaya ihtiyaç duyar. Ben de bu sayede her gün bilgilerimi paylaşma fırsatı buluyor, deneyimlerimi aktarmak için elimden gelenin en iyisini yapıyorum.”

Yoğun aromalarıyla Nitro Stout


Üretimde zamanla yarış söz konusu olduğu için bir sorunla karşılaşıldığında son kararı veren kişi çoğunlukla bira ustası oluyor. Küçük ölçekli kraft bira üretim atölyelerinde az sayıda çalışan ve çok sınırlı otomasyon olduğu için günlük üretime ilişkin işlere çok fazla dâhil olduğunu söyleyen Philip “Üretim, işgücü desteği ve sıkı çalışmaya ihtiyaç duyar. Ben de bu sayede her gün bilgilerimi paylaşma fırsatı buluyor, deneyimlerimi aktarmak için elimden gelenin en iyisini yapıyorum.” diyor.

“Bulunduğunuz pazarın isteklerini anlamak, tüketiciyle, özellikle de bira tutkunları ve diğer lokal bira üreticileriyle, iletişimde olmak kaliteli ve pazarda kabul gören bira üretmek için kritik rol oynuyor.”

Bira ustalarının pozisyon ve becerilerinin ön plana çıktığı kraft bira pazarında büyüme, yenilik ve ürün çeşitliliği konularındaki katkılarından konuşuyoruz. Philip, bira pazarı ve mevcut kaynakları anlamanın ilk adımının yetkin bira yapma bilgisiyken; takip eden ikinci adımınsa kaliteyi gerçekleştirmek için reçete ve prosedürlerin geliştirilmesi olduğunu söylüyor: “Sonsuz çeşitlilikte bira üretilebilir. Bakıldığında bugün biz de atölyemizde dünya çapında rekabet edebilecek kalitede bira çeşitleri üretiyoruz fakat bunların bazıları çok iyi biralar olmalarına rağmen satışta iyi performans gösteremiyorlar. Buradan anlıyoruz ki bulunduğunuz pazarın isteklerini anlamak, tüketiciyle, özellikle de bira tutkunları ve diğer lokal bira üreticileriyle, iletişimde olmak kaliteli ve pazarda kabul gören bira üretmek için kritik rol oynuyor.”

“Kraft bira pazarında her kraft bira üreticisinin kendi özgün ve benzersiz tarzlarıyla oluşturdukları farklı örnekler bira üreticilerinin tamamına fayda sağlıyor.”

Arz-talep ilişkisi

Tüketicinin istek ve beklentileriyle bira üretim sürecinin ve ticaretinin dengesini kurmak önemli bir çaba gerektiğini vurgulayan Philip, bunu bir örnekle açıklıyor: “Geçmişte yüksek alkol oranına sahip, meyveli ekşi bir bira ürettim ve belki de Türkiye'de bu tarzda üretilen ilk biraydı. Bu bira küçük bir grup tarafından beğenilirken bu tarzı genel tüketiciye anlatma şansımız olmadığı için satışlarda zorluk yaşadık. Sonuç olarak bir bira ustası olarak bunu tekrar üretmeme kararı verebilirim.”

Buradan, gelişmekte olan bir pazarda bira tat ve çeşitleri konusunda aşırı agresif olmak belirli bira çeşitleri veya tatları hakkındaki tüketici izlenimlerini olumsuz etkileyebileceği çıkarımında bulunabileceğimizi söyleyen Philip, “Belirli bir bira türünün sadece bir veya iki örneği varsa tüketicilerin o tarzı tamamen dışlama ihtimali var. Kraft bira pazarında her kraft bira üreticisinin kendi özgün ve benzersiz tarzlarıyla oluşturdukları farklı örnekler bira üreticilerinin tamamına fayda sağlıyor.” diye ekliyor.

Philip, bira üreticilerinin belli tarzlardaki biraları daha fazla üreterek dolaylı yoldan tüketiciyi bu yönlendirip piyasada hangi çeşitlerin popüler olacağının belirlenmesinde etkin rol oynadığını belirtiyor: “Artan tüketici yönelimi sebebiyle ABD’de ekşi biralar, Imperial Stout’lar ve bulanık IPA’lerde kısa sürede yaşanan büyük üretim artışları buna en iyi örnek.”

Türkiye’de kraft bira pazarı

Philip, Türkiye'de kraft bira pazarına çeşitli lezzet ve çeşitte biraları sunabilmek için sadece bira severlere değil sektördeki tüm paydaşlara ihtiyaç olduğunu söylerken; bunun hiç kolay olmamakla beraber bölge ve kültüre bağlı olarak belli bira çeşitlerinden kimilerinin daha az veya daha çok popülerleşmesinin mümkün olabileceğinden bahsediyor. Philip, sohbetin başında bahsettiğim Güray’ın yarattığı 7 Bölge birasının da arkaplanı olan mevzuyu usta gözüyle şöyle özetliyor: “Bölge mutfağının ve malzemelerin kullanım şeklinin yapılacak bira çeşidi üzerindeki etkisi, bira yapmayı daha da heyecan verici hâle getirirken bilinmeyen fırsatlar sunuyor.”

“İyi bira her zaman ve her yerde mevcut; olmaya da devam edecek.”

Türkiye craft bira pazarına yönelik değerlendirmesinde dâhil edilmeyen birçok bira tarzı sebebiyle, yeni müşterilerin ve yeni bira içenlerin beğenisine sunulan tarzları tanıtmak için “boş bir tuval” benzetmesi yapan Philip, çeşitliliğin peşine düşerken aynı zamanda sadık bira severleri ve bira uzmanlarının es geçilmeyip tatmin edilmesinin önemini vurguluyor.  Son sözleriniyse “küçük bir not” olarak paylaşıyor: “İyi bira her zaman ve her yerde mevcut; olmaya da devam edecek.”

Hikâyeyi paylaşmak için:
Sofradan

Bira yancıları: Damak temizliği mi kültürel bağ mı?

Bu hafta sofrada: Kölsch'le brisket sandviç, Honey Pepper Ale'le kızarmış tavuk.

Bira yancıları: Damak temizliği mi kültürel bağ mı?

Tüm yağlı yiyeceklerin her lokmada damağı temizlediğini ve asidik bir birayla iyi gittiğini söyleyen Philip'in Kölsch'ün yanındaki favori eşlikçisi Brisket Sandviç: "Bu tip yağlı yiyeceklerin bira tadını damağınızdan silip süpürecek kadar belirgin tatları olmaması ideal bir eşleşme sunuyor."

Güray'ın favori birası Honey Pepper Ale’de Toroslar’ın aromatik bir salgı balı olarak bilinen sedir balı ve Uzakdoğu mutfağının en önemli baharatlarından Sichuan biberi kullanılıyor. "Malt, şerbetçi otu, su ve mayadan meydana gelen düz biralar kadar daha gastronomik açıdan yaklaştığımız ve yaratıcılığımızı yansıtabildiğimiz biraları da çok seviyoruz. Nihayetinde hem aroma hem de tat olarak oldukça kompleks ve keyifli bir bira ortaya çıkıyor."

Honey Pepper Ale'ın bütünleyicisi kızarmış tavuğun zevkinde


Güray, Frankfurter sosis ve Alman buğday birası örneğinde olduğu gibi, bira ve yemek eşleşmesinde kültürel bağı ön planda tutuyor. Her iki üründe de kullanılan Sichuan biberi sebebiyle yancı olarak Kızarmış Tavuk'u seçiyor. "Hem biradaki baharat tavuğun kaplamasındaki ve sostaki baharatlara başka bir boyut ekliyor hem de balın tatlılığı bütün bu lezzet tecrübesini yumuşatıp birbirine bağlıyor."

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

apéro

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

YAZARLAR

apéro

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir